Over de speciale doelgroep

De speciale doelgroep waarmee ik dit praktijkplan wil gaan doen, zijn mensen met een verstandelijke beperking. Ze zijn matig tot licht verstandelijk beperkt.
De mensen wonen in socio-woningen, met ongeveer 8 personen bij elkaar, ze delen de woonkamer en hebben ieder hun eigen slaapkamer. Meestal kiezen ze samen met de begeleiding een menu voor 1-4 weken vooruit, en de maaltijden worden over het algemeen met elkaar genuttigd.
Ze variëren in geslacht, in leeftijd, (25-60 jaar), in gewicht, (van normaal tot obesitas), sommigen doen aan sport en sommigen bewegen erg weinig. Ook de zelfstandigheid varieert, er zijn cliënten tussen die bijvoorbeeld zelf naar het dorp kunnen voor een boodschapje en zelf een maaltijd kunnen koken.
Wat ze allemaal wel gemeen hebben is dat ze van lekker eten houden en het moeilijk vinden om zich in de hoeveelheid eten te beperken.

Plan van aanpak

Wat en wanneer ga ik iets doen?

Allereerst heb ik een enquête gemaakt voor cliënten, ouders/verwanten en begeleiders om een uitgangspunt te hebben. Hoe staat het met de kennis over (gezonde) voeding, vindt men het belangrijk, wil men zich hierin verdiepen en hoe dan. Hoe gaat het nu op de woningen, door wie en hoe worden de maaltijden samengesteld. Wie kookt er en wordt de cliënt erbij betrokken.

Naar aanleiding van de uitkomsten wil ik activiteiten organiseren in het kader van voorlichting en de praktijk, dus ook kookworkshops.

Binnen de organisatie waar ik werk, draait het project “Gezond in Beweging” en ik neem deel aan dit project voor de locatie Spijkenisse. Dit project heeft zich als doel gesteld om de cliënt zoveel mogelijk te helpen, in het maken van de keuze voor gezonde voeding. Ze vergadert en organiseert klankbordsessies om erachter te komen, hoe de stand van zaken is, waar de behoeftes liggen en wat men nodig heeft om de client zo gezond mogelijk te laten eten. Ik wil zoveel mogelijk deelnemen aan de klankbordsessies, vergaderingen, en andere zaken die georganiseerd worden. Ook wil ik een bijdrage leveren aan de producten die bedacht en gemaakt worden.

Afspraken maken met andere disciplines, waar ik nuttige informatie voor mijn opdracht kan halen: diëtiste voor het bijwonen van een consult, logopediste > communicatie mogelijkheden met doelgroep, zijn er nog andere mogelijkheden naast pictogrammen en foto’s.

Inmiddels ben ik de activiteiten begonnen met de cliënten op het gebied van `gezonde` voeding. Uit de enquêtes die ik gehouden heb onder de cliënten blijkt dat er weinig tot geen kennis is over gezonde voeding, dus wil ik eerst tijd steken in de voorlichting.

Projecten en activiteiten

Hier rapporteer ik over de voortgang van het praktijkplan en over de deelprojecten en activiteiten, wat ik ga bedenken om informatie te vergaren over hoe de doelgroep over voeding denkt en wat ze ervan af weten. Dit is nodig voor de vorming van een voor de doelgroep begrijpelijk voedingskeuzesysteem wat het mogelijk maakt om zoveel mogelijk zelf (voor) gezonde voeding te kiezen.
Deze inzichten wil ik gaan gebruiken om tot de realisatie van mijn doel/praktijkplan te komen.

Enquête

Ten behoeve van het vergaren van informatie over kennis van de doelgroep m.b.t. gezonde voeding.
Ik heb de vragen gesteld aan een deel van de groep cliënten die bij mij dagbesteding volgen. Uit de antwoorden concludeer ik dat de cliënten (tenminste degenen die ik ondervraagd heb), weinig tot geen idee hebben wat gezond is. Ze denken wel dat ze gezond bezig zijn, maar geven bijvoorbeeld antwoorden als een “gezonde kapsalon”. Zelfstandig keuzes maken vinden ze moeilijk, volgens hen is het toch wel fijn als de begeleiding hierin meebeslist, want sommigen zijn toch bang dat ze alleen lekkere (en vaak ongezonde) dingen zouden eten. Ze hebben wel een idee hoe ze hun kennis zouden kunnen vergroten en zelfstandiger tot keuzes zouden kunnen komen, nl. oefenen en voorlichting.

Inmiddels ben ik naar een woning (met andere cliënten) geweest om daar mijn enquête houden en daar kwam eigenlijk hetzelfde uit. Ik heb wel aan de cliënten gevraagd of ze wel eens uitleg krijgen over gezonde voeding door de begeleiding, maar dit gebeurd eigenlijk nooit. De begeleiding houdt alleen in de gaten of het menu genoeg afwisseling biedt en niet alleen maar uit pasta en patat bestaat. Er bleek geen behoefte aan voorlichting over voeding te zijn bij de begeleiding (degenen die op dat moment werkten).

Afspraken multidisciplinair team

Het diëtistisch consult dat ik heb bijgewoond, was met cliënten die ik ook ken van de dagbesteding. Het was leerzaam om te zien hoe de diëtiste te werk ging. Ik zag heel erg het verschil in houding naar de cliënt toe, zij was heel gericht met haar vragen naar de cliënt en vroeg ook veel aan de begeleider die bij het gesprek zat, dit kwam vrij zakelijk over. Dit vloeit natuurlijk voort uit het soort informatie dat je van en over de cliënt wilt hebben, bij voeding is de kans groot dat er niet helemaal eerlijk verteld wordt wat er gesnoept of gegeten is, of de cliënt is het vergeten.

Tijdens het gesprek met de logopediste wilde ik weten of er soms andere communicatiesystemen waren naast de pictogrammen die ik gebruikt heb voor o.a. de voedingsdagboekjes. Er bleken boekjes te bestaan die de logopediste gebruikte om gesprekken te voeren over voeding en boodschappen en ze worden ook in het onderwijs gebruikt. Het is een grote hulp voor mij om een methodische manier te ontwikkelen hoe je nu voorlichting geeft over gezonde voeding en het klaarmaken van een gezonde maaltijd. Er stond zelfs een soort van schijf van 4 in. Ik heb deze boekjes besteld en heb ermee gewerkt tijdens de activiteiten.

Activiteiten

In december ben ik met activiteiten rondom gezonde voeding gestart. Er is door een cliënt een naam verzonnen en er is, samen met de cliënten, een logo gemaakt. Er doen ongeveer 5 à 7 cliënten mee aan de activiteiten. Het wisselt per keer, wie er zijn en of men zin heeft om mee te doen.

Voorlichting

Ik heb verschillende vormen van voorlichting gekozen, nl. gesprekken, spelletjes, quiz, en de website www.steffie.nl. Tijdens de voorlichting houden we de schijf van vijf erbij van het voedingscentrum. Met behulp van prenten uit de logopedieboeken maaltijden maken en boodschappen halen, praten we over welke materialen er in de keuken te vinden zijn en hoe je bijv. boodschappenbriefjes kan maken (schrijven, maar ook met pictogrammen of foto’s)

Kookworkshops

Hiervoor heb ik de volgende methode verzonnen. De cliënten brengen om de beurt, zelf een recept mee (kunnen ze dat niet zelf, dan zoeken we er samen één op). We bespreken het recept, passen het eventueel aan (bijv. minder suiker of andere vulling, zo gezond mogelijk, maar wel lekker) en delen het op in stappen : het boodschappenbriefje, een werkblad met pictogrammen van de materialen die we voor de bereiding nodig hebben, en een werkblad met pictogrammen, waarin stap voor stap de handelingen beschreven staan. Ook komt dan spelenderwijs de “suiker” aan bod, we praten dan over de smaak, of het goed is om veel suiker te eten, wat je er allemaal van kunt krijgen als je dit wel doet en waarmee je dit zou kunnen vervangen.

Gezond in Beweging project m.b.t. gezondheid en cliënt (voeding en beweging)

Het project heeft zijn eerste klankbordsessie gehad en ik ben daarbij aanwezig geweest. Het was een zeer slecht bezochte bijeenkomst, ca. 3 familieleden en geen begeleiding. Er werd vooral gesproken over de situatie van een bepaalde groep cliënten, waarbij voornamelijk de begeleiding voor de maaltijden zorgde. Familieleden waren bang dat de voeding die de cliënt kreeg niet optimaal was doordat er te weinig tijd en mankracht was om fatsoenlijk te koken, de cliënt te helpen bij het eten en bijvoorbeeld een extra stukje fruit te geven. Ook vond men dat er in de opleidingen aandacht geschonken moest worden aan het koken voor grotere groepen. Het was jammer dat er niemand van de begeleiding aanwezig was, om te horen waar zij nu tegenaan liepen.

Stichting Zuidwester heeft 2 jaar voor het project uitgetrokken en het eind is in zicht. Tijdens één van de telefoongesprekken, ben ik erachter gekomen, dat er een website voor de cliënten blijkt te bestaan, gemaakt door het leercentrum van stichting Zuidwester. Hier staan instructiefilmpjes over leren koken op, maar er kunnen ook filmpjes ge-upload worden. Ik zie hier mogelijkheden voor ons voedingsclubje, bijvoorbeeld iets als 24 kitchen maar dan door cliënten zelf gepresenteerd, of voorlichtingsfilmpjes.

In de vergadering in maart werd er een digitaal kookboek besproken. Hier kwam wederom de vraag om een aantal illustraties van de hand van onze cliënten, wat ik graag weer met de cliënten wilde doen. Maar ik heb ook aangegeven dat ik graag, in aansluiting op mijn opleiding, iets met voeding wilde doen. De diëtistes hebben mij vervolgens gevraagd om recepten te zoeken bij de door hen opgegeven 25 gerechten en ze te herschrijven naar recepten voor 10 personen. Ik heb tijdens het herschrijven meteen de hoeveelheden groente, koolhydraten (aardappelen, pasta, rijst) en vlees aangepast aan de aanbevelingen in de Schijf van Vijf (Voedingscentrum) en de voedingswaarden erbij gezet. Hieronder een voorbeeld van het bestaande recept wat ik heb herschreven naar 10 personen (bron: Allerhande)

Pasta met champignons en roomsaus (allerhande)
o hoofdgerecht
o 10 personen

Wat heb je nodig :
• 750 g schelpjespasta of andere pasta (liefst volkoren)
• 3 teentje knoflook
• 3 rode uien
• 3 preien
• 4 bakjes witte champignons, kastanjechampignons of paddenstoelenmix a 250 g
• 2 courgettes
• 3 eetlepels olie
• 400 g gemengde noten
• 3 pakjes room culinair (200 ml)
• 185 g Philadelphia bieslook light

Bereiden : 20 min. bereiden
1. Pasta volgens gebruiksaanwijzing koken.
2. Prei en courgettes snijden
3. Knoflook en uien pellen en snipperen. In pan olie verhitten. Knoflook en ui glazig fruiten.
4. Champignons schoonborstelen, snijden en 2 min. meebakken.
5. Dan prei en courgettes toevoegen.
6. Noten grof hakken. Room Culinair en noten aan groente toevoegen en verwarmen.
7. Dan Philadelphia erbij doen en laten smelten.
8. Pasta serveren met noten-roomsaus en evt. geraspte kaas of Parmezaanse kaas
Tip : Lekker met een tomatensalade met verse basilicum.

Voedingswaarden (per eenpersoonsportie)
734 kcal Energie
48,2 g Vet
17 g Verzadigd Vet
23,3 g Eiwit
45,5 g Koolhydraten
12,6 g Vezels
1,36 g Zout

We zouden eerst een klein aantal illustraties maken voor bij de gerechten, maar ze vielen zo in de smaak dat er bij ieder gerecht een illustratie moest komen. Ook nog de onderwerpen hygiëne, basisuitrusting materialen en basisgerechten moesten worden voorzien van illustraties. Hier hebben we veel tijd aan besteed, en was ook leerzaam. Om het gerecht te kunnen tekenen, hebben we goed naar de ingrediënten gekeken die er in voor kwamen, dus dit was ook weer een leermoment voor de cliënten.

Illustratie hygiëne:

   

Illustraties basisuitrusting materiaal:

   

Illustraties gerechten:

                         

Het werken aan de illustratie:

Een selfie met een aantal cliënten uit het illustratieteam:

Evaluatie en plannen volgend studiejaar

Evaluatie praktijkplan en leerdoelen

Alles is naar wens verlopen, de activiteiten met de cliënten verliepen goed en ze waren erg enthousiast. De afspraken die ik wilde maken voor mijn project met andere disciplines verliepen ook soepel.
Ik had het geluk dat er een project op het gebied van gezondheid bezig was binnen de Zuidwester, waar ik kon aanschuiven. Sommige dingen in mijn deelname aan het project “Gezond in beweging” gingen wat stroef. Zoals bijvoorbeeld de deelname aan de klankbordsessies, ik kon er één bijwonen maar daar kwam bijna niemand van de genodigden opdagen. De vergaderingen waren op werkdagen en deze heb ik daardoor via Skype wel bijgewoond, maar dit was in het dagbestedingslokaal met cliënten erbij. Ik vond het sowieso moeilijk om via Skype een vergadering bij te wonen, omdat ik mensen die verder van de camera zaten en iets zeiden bijna niet kon verstaan.
Aan de ene kant was het een geluk dat het project gaande was, maar aan de andere kant was het moeilijk om aan een lopend project deel te nemen, want welke rol heb je dan, iedereen heeft zijn of haar taak/aandeel al duidelijk. Hierdoor had ik het gevoel dat mijn bijdrage aan het project niet zo groot was, zeker niet op het gebied van voeding, en er voor mezelf niet veel kennis uit heb kunnen halen.

Tijdens de laatste Skype vergadering met de projectgroep heb ik aangegeven, dat ik me wat meer met de voeding binnen het project wil bezighouden, want dit zou beter aansluiten bij mijn opleiding.
Nadat ik bovenstaande had aangegeven, ben ik door de diëtistes benaderd en is mij gevraagd om de recepten bij de gerechten te zoeken (beschreven bij activiteiten en projecten), dus het is goed geweest om het te melden. Dit was een leuke opdracht en ik ben benieuwd naar het eindresultaat in het digitale kookboek.
Via de mail heb ik goede reacties gekregen op de recepten en op de illustraties van de diëtistes en van de communicatieadviseur die de illustraties gaat verwerken in het digitale kookboek. Na deze opdracht te hebben uitgevoerd had ik wel het gevoel een zinvolle bijdrage te hebben geleverd.

Ik krijg steeds meer inzicht in de cliënten wat hun voeding en kennis hierover betreft, maar heb nog niet echt de manier gevonden om te bewerkstelligen, dat ze zelf gezonde keuzes kunnen of zullen maken. Er bestaan best aardig wat hulpmiddelen in de vorm van boeken en apps, maar dat is meer geschikt voor de cliënten met het hogere niveau. Het komt er toch op neer dat de begeleiding een grote rol speelt in de al dan niet gezonde keuzes van de cliënt. Een aantal cliënten die bij mij op de dagbesteding zijn, is met een dieet bezig en ik zie dat het toch heel moeilijk voor ze is om nee te zeggen tegen chocopasta, wit brood en traktaties. Wel heb ik het idee dat alle activiteiten en voorlichting er toe hebben bijgedragen dat er meer over nagedacht wordt, ik hoor ze tijdens de lunch nu vaak praten over wat er op het etiket van de potjes zoetigheid staat, hoeveel calorieën er in zit en wat je beter kunt nemen. Natuurlijk helpt het ook enigszins als ik het goede voorbeeld probeer te geven en voorstel dat we met z’n allen een half koekje nemen bij een verjaardagtraktatie.
Al evaluerend besef ik ook dat ik wel erg in mijn comfortzone heb gezeten met dit project. Ik ben heel veel met de cliënten bezig geweest, wel op een andere, meer onderzoekende manier en meer in een voorlichtersrol, maar het is en blijft een populatie die ik goed ken en waar ik me op mijn gemak voel. Het heeft wel geresulteerd in leuke activiteiten, die ik wil blijven voortzetten. En door met het project mee te doen heb ik mensen leren kennen, die ik weer kan benaderen voor mijn toekomstige plannen en ideeën.
Voor volgend studiejaar wil ik ook meer uit mijn comfortzone. Tijdens de presentaties en pitch op school heb ik gemerkt dat ik het best wel moeilijk vind om mezelf te horen en terug te zien. Ik wil meer gaan inzetten op maken en geven van voorlichting, maar dan ook aan andere groepen dan mijn huidige cliëntengroep. Hierdoor train ik ook meer mijn parate kennis over voeding en gezondheid en word ik, hoop ik, zekerder van mezelf als ik voor een groep sta. Daarom wil ik komend studiejaar voorlichting gaan geven op de interne opleiding van de Zuidwester en ook wil ik proberen de begeleiders, die op de woningen werken, te enthousiasmeren over gezonde(re) voeding. Daarnaast wil ik voorlichtingsfilmpjes gaan maken voor en met de cliënten.
Ik las onlangs een stukje op de intranetpagina van onze stichting, dat er vanuit een bepaalde cliëntenpopulatie, de vraag bestaat voor personal coaching op het gebied van voeding. Ik heb op 13 juni een gesprek met de persoon die dit stukje geschreven heeft, over hoe de cliënten zich dit nu precies voorstellen. Hier kan ik misschien ook iets mee voor volgend studiejaar.
Kortom, ideeën genoeg.

Evaluatie met cliënten

Dit heb ik in de vorm van een quiz gedaan. Ik wilde kijken of de activiteiten die ik met de cliënten heb gedaan, bij hebben gedragen aan hun kennis over “gezonde” voeding. Dit heb ik getest aan de hand van een een 20-tal vragen. Sommigen konden het zelf lezen en invullen en anderen moest ik hierbij helpen. Hieronder de vragen/antwoorden en een door de cliënt ingevuld antwoordblad als voorbeeld. Er hebben nu ongeveer 6 cliënten de quiz gedaan en er is toch wel veel kennis blijven hangen merk ik. Ze vonden het in ieder geval erg leuk al die activiteiten rondom voeding.

Het maken van de quiz :